Leraar worden in het basisonderwijs: welke route past naast je baan?

Je bent 38, misschien 45. Je hebt een hbo-diploma in iets anders, een hypotheek en kinderen die om half negen op school moeten zijn. Of je het zou willen, weet je eigenlijk al. De vraag is of het kan zonder een jaar zonder inkomen.

Het antwoord hangt af van welke route je kiest. Er zijn er drie, en ze lijken in brochures erg op elkaar. In de praktijk vragen ze heel verschillende dingen van je agenda en je bankrekening.

Je bent niet de eerste die overstapt

Omscholen naar leraar is in Nederland minder uitzonderlijk dan het voelt. Naar verhouding hebben we veel leraren die eerst iets anders deden. In Education at a Glance 2026 komt de OESO uit op 16,9 procent zij-instromers in het Nederlandse onderwijs, tegenover een gemiddelde van 8 procent in de OESO-landen. De OESO rekent daarbij alleen mensen mee met minstens tien jaar werkervaring buiten het onderwijs.

Dat cijfer gaat over het basis- en voortgezet onderwijs samen, dus je kunt er niet uit opmaken hoe het in groep 4 zit. Wat het wel zegt: scholen en lerarenopleidingen zijn eraan gewend dat er iemand van veertig binnenkomt. Je hoeft niemand te overtuigen dat jouw route bestaat.

Route 1: zij-instroom, met salaris vanaf dag een

Bij zij-instroom solliciteer je niet op een opleiding. Je solliciteert op een baan.

De eisen zijn helder. Je hebt een afgeronde hbo- of wo-opleiding, voldoende maatschappelijke en beroepservaring en een Verklaring Omtrent Gedrag. Een bekostigde basisschool moet je willen aanstellen. Daarna doet een lerarenopleiding een geschiktheidsonderzoek: kun je nu al zelfstandig voor een groep staan, en haal je binnen twee jaar je bevoegdheid? Bij een positief resultaat krijg je een geschiktheidsverklaring. De voorwaarden voor zij-instroom van de Rijksoverheid staan er vrij droog, maar ze zijn hard: zonder hbo- of wo-diploma kom je er niet in, ook niet met twintig jaar werkervaring.

Daarna ben je leraar, geen stagiair. Dat is het hele punt van deze route, zoals het Onderwijsloket het beschrijft: je hebt je eigen groep, je krijgt salaris en je volgt daarnaast scholing en begeleiding. Meestal begin je rond 0,4 fte, twee dagen per week, en breid je uit als het goed gaat. Binnen twee jaar leg je een bekwaamheidsonderzoek af. Haal je dat, dan ben je volledig bevoegd voor het primair onderwijs.

Let op wat je dan in handen hebt: een getuigschrift, geen bachelordiploma. Wil je later een master onderwijskunde doen, vraag dan bij die opleiding na of dit getuigschrift je toelaat.

En wees eerlijk over wat het van je vraagt. Twee dagen voor de klas plus scholing is geen avondstudie. Dit is een carrièreswitch die je vanaf de eerste maand in je werkweek moet inbouwen: minder uren in je huidige baan, of eruit.

Route 2: de deeltijd-pabo, met je baan erbij

Wil je je inkomen houden zoals het is, dan is de deeltijd-pabo de logische route. Je bent student, niet leraar, en je studeert in je eigen tijd.

Bij Hogeschool Leiden duurt de flexibele deeltijd twee tot vier jaar en doen studenten er gemiddeld drie jaar over. De hele bachelor staat voor 240 studiepunten. Met een afgeronde hbo- of wo-bachelor kun je verkort in ongeveer twee jaar klaar zijn, maar dan rekent de opleiding zelf met zo'n veertig uur studietijd per week. Dat is geen deeltijd meer; dat is een tweede baan.

Reken daarnaast op een vaste lesdag en minimaal een dag per week stage. Die stage loop je niet op de school waar je werkt of waar je kinderen zitten, en de opleiding wijst de plek aan. Dat is precies het stuk dat werkende ouders onderschatten: niet de studieboeken, maar die ene werkdag per week die je structureel moet vrijmaken.

De pabo bestaat ook als thuisstudie. Bij LOI Hogeschool is de hbo-bachelor NVAO-geaccrediteerd, zijn er geen vaste lesdagen en staat de opleiding nominaal op vier jaar, te verlengen tot zes. Reken daarbij wel de hele rekening: 48 termijnen van 259 euro collegegeld, plus 48 keer 99 euro examengeld en 75 euro inschrijfkosten. Samen 358 euro per maand.

En ook daar kun je het praktijkdeel niet wegstrepen. De opleiding vraagt een praktijkperiode van 1.400 uur en elf verplichte praktijkbijeenkomsten. Een pabo zonder uren in een echte klas bestaat niet, bij geen enkele aanbieder.

Drie of vier jaar studeren naast werk en gezin valt of staat verder niet met je motivatie in week een, maar met je systeem in week veertig. Daarover schreven we eerder tips om gemotiveerd te blijven tijdens een thuisstudie.

Route 3: eerst ernaast gaan staan

Twijfel je of het klaslokaal is wat je ervan hoopt, dan is een kleinere stap verstandiger dan een bachelor van vier jaar. Je wil tenslotte weten of je het volhoudt met 28 kinderen op een vrijdagmiddag.

Een opleiding tot onderwijsassistent kan die test zijn. De volledige MBO-opleiding bij NTI staat op 24 maanden en 2.399 euro. Wil je sneller weten of dit werk bij je past, dan kost een basisopleiding 690 euro bij NTI, met een looptijd van zes maanden, of 769 euro bij NHA over tien maanden.

Je staat als onderwijsassistent niet zelfstandig voor de groep en je verdient minder dan een leraar. Maar je komt binnen en je ziet het werk van dichtbij. En het is geen doodlopende weg. Er bestaat een subsidieregeling waarmee schoolbesturen onderwijsassistenten en leraarondersteuners alsnog naar een bevoegdheid opleiden. Volgens DUS-I, dat de regeling uitvoert, gaat het om maximaal 20.000 euro per persoon: 5.000 euro per studiejaar, voor maximaal vier jaar. Je bestuur vraagt dat aan, niet jij, en de aanvraagronde voor 2026 sloot op 16 oktober. Dit is dus een gesprek voor volgend schooljaar.

Wat het oplevert

Sinds 2022 lopen de salarissen in het basisonderwijs gelijk met die in het voortgezet onderwijs. Dat maakt het beeld van de onderbetaalde juf behoorlijk achterhaald.

Volgens de Rijksoverheid vallen leraren in het basisonderwijs in schaal LB, LC of LD. Per november 2026 begint schaal LB op 3.665 euro bruto per maand bij een volledige betrekking en loopt die door tot 5.586 euro; in LD loopt het maximum op tot 7.401 euro. Reken je vakantiegeld, eindejaarsuitkering en vaste toelagen mee, dan komt de totale beloning volgens de Rijksoverheid uit tussen 4.290 en 8.750 euro per maand, afhankelijk van schaal en trede.

Bij een carrièreswitch rond je veertigste is dat de vergelijking die telt: niet het startsalaris tegen wat je nu verdient, maar de schaal waarin je over vijftien jaar zit.

Over het contract is het beeld gemengd. Van de nieuwe leraarvacatures in het onderwijs bood 46 procent in schooljaar 2024/'25 een tijdelijk contract met uitzicht op vast, en 36 procent meteen een vast contract, meldt het CBS. Een jaar eerder was dat nog omgekeerd.

Waar ze je zoeken, en waar minder

Het lerarentekort is echt, maar het is geen landelijke garantie meer. Het Trendrapport Lerarentekort kwam voor oktober 2025 uit op 6,3 procent in het basisonderwijs, ofwel 5.760 fte, waarvan ruim driekwart verborgen zit in grotere klassen en geschrapte ondersteuning.

Tegelijk daalt de vraag. Volgens het CBS ontstonden er in het basisonderwijs in 2024/'25 nog 7.400 voltijdbanen aan nieuwe vacatures, tegen 7.900 het jaar ervoor. En die daling is ongelijk verdeeld: in juli 2025 stonden er landelijk een kwart minder vacatures open dan een jaar eerder, becijferde Nationale Vacaturebank, met dalingen van 44 procent in Overijssel en 41 procent in Drenthe, terwijl Noord-Brabant juist 7 procent meer vacatures had.

Bel dus eerst twee scholen in je eigen regio voordat je op landelijke tekortverhalen vertrouwt. In diezelfde cijfers zat de grootste vraag bij de groepen 3, 4 en 5.

Wat het kost en wie meebetaalt

Bij de deeltijd-pabo betaal je zelf het collegegeld. Hogeschool Leiden rekent voor studiejaar 2027-2028 2.771 euro wettelijk collegegeld voor deeltijd; bij LOI loopt het totaal over vier jaar op tot ruim 16.800 euro. Lenen kan bij DUO: het levenlanglerenkrediet bedraagt in 2026-2027 maximaal 2.694 euro voor een hbo-opleiding met wettelijk collegegeld en 13.470 euro bij instellingscollegegeld, en nooit meer dan wat je zelf aan collegegeld kwijt bent. Er geldt onder meer een leeftijdsgrens, dus controleer eerst of jij in aanmerking komt.

Interessanter voor wie een lerarenopleiding doet, is een regeling die veel minder bekend is. De tegemoetkoming leraren van DUO is een gift, geen lening, voor studenten en zij-instromers op een pabo of lerarenopleiding die geen studiefinanciering meer kunnen krijgen. Hoeveel je krijgt, hangt af van je inkomen van twee jaar eerder: lag dat niet boven 45.686 euro, dan krijg je in 2026-2027 het maximum, en vanaf 50.773 euro valt de tegemoetkoming helemaal weg. Je hebt er maximaal 24 maanden recht op en je mag hem combineren met het levenlanglerenkrediet of met de subsidie zij-instroom.

Bij zij-instroom ligt de rekening trouwens ergens anders. Scholen die een zij-instromer aanstellen, kunnen bij DUO 25.000 euro per zij-instromer aanvragen voor opleiding en begeleiding, staat in het subsidieoverzicht van Aanpak Lerarentekort. De vraag is daar dus niet of jij het kunt betalen, maar of de school de begeleiding kan organiseren. Dat is een gesprek met een schoolbestuur, geen rekensom aan je keukentafel.

Wat je deze maand kunt doen

Je hoeft nu niets in te schrijven. Doe twee dingen.

• Mail of bel twee basisscholen in je omgeving met een concrete vraag: zoeken jullie leraren, en begeleiden jullie zij-instromers? Het antwoord bepaalt of route 1 voor jou bestaat.
• Vraag bij een pabo in je regio een intakegesprek aan en leg je weekindeling op tafel. Zij rekenen voor hoeveel jaar jouw situatie oplevert.

Weet je nog niet of het onderwijs de juiste richting is, begin dan een stap eerder met studie kiezen op latere leeftijd. En wil je eerst zien wat er naast de pabo bestaat, vergelijk dan de thuisstudies in onderwijs en kinderopvang.

Prijzen, tarieven en regelingen in dit artikel zijn gecontroleerd op 19 oktober 2026. Aanbieders en instanties kunnen hun voorwaarden tussentijds wijzigen; controleer het actuele bedrag altijd op de website van de betreffende partij.